Nicolette van de Brandaris

Om de vijf seconden werpt de vuurtoren een lichtbundel op de Noord- en Waddenzee en het Waddeneiland Terschelling. Onder het lampenhuis op 55 meter hoogte huist de verkeerscentrale Brandaris. Tien paar ogen speuren daar zeven dagen in de week en 24 uur per dag het water af om het scheepvaartverkeer in goede banen te leiden. Want hoewel de vuurtoren is uitgerust met de modernste apparatuur, is het volgens verkeersleider Nicolette van Berkel nog steeds belangrijk dat ze ook even de verrekijker kan pakken en met eigen ogen kan zien wat er op het water gebeurt. En vanwege die 360 graden  uitzicht noemt ze haar werkplek ‘de mooiste van Nederland’.

Ondanks alle moderne apparatuur is een verrekijker nog steeds onmisbaar op de Brandaris.
Ondanks alle moderne apparatuur is een verrekijker nog steeds onmisbaar op de Brandaris.

Nicolette (35) is een echte eilandse en komt uit een maritiem gezin. Haar vader volgde de zeevaartschool in Amsterdam en voer bij de Holland Amerika Lijn (HAL). Haar moeder voer bij ook de HAL, en aan boord hebben zij elkaar ontmoet. ‘Mijn opa was een echte eilander en deed de zeevaartschool, mijn oma was een Engelse. Ze ontmoetten elkaar op zee. Zij ging in de oorlog met een schip naar Afrika om daar een ziekenhuis op te zetten. Ze was verloskundige. Mijn Terschellinger opa zat op hetzelfde schip en werd gestationeerd bij de onderzeedienst in Nederlands-Indië. De Duitsers torpedeerden het schip en mijn opa en oma kwamen in dezelfde reddingssloep terecht. Ze kwamen aan de wal in Kaapstad. Na de oorlog ontmoetten ze elkaar opnieuw.’

Weids uitzicht
Zelf groeide Nicolette op in het dorpje Midsland, met uitzicht op de Brandaris. Ze volgde het atheneum in Harlingen en woonde daar door de week in een kostgezin. ‘De kinderen van de kostvrouw studeerden en haar man was overleden. Ik zorgde dus voor een beetje reuring en gezelligheid. Mijn jongere broer kwam een jaar later ook in dit huis. De kostvrouw was blij dat het weekeinde om was en wij er weer waren. Na het Atheneum studeerde ik twee jaar rechten in Groningen. Omdat ik zowel alpha- als bètavakken had en ik graag op Terschelling wilde blijven wonen, ging ik toch maar een keer naar een open dag van de zeevaartschool en besloot deze te gaan volgen. Toen ze op de Brandaris een student zochten voor assistentie bij drukte en vakanties, heb ik gesolliciteerd. Het leek mij een leuke bijbaan en ik werd aangenomen. Het gevoel dat je de eerste keer op 55 meter hoogte bent en dan dat weidse uitzicht ziet, dat vergeet je nooit meer.’

Na haar studie volgde ze de Nautische verkeersdienstopleiding van Rijkswaterstaat. Nu zit ze op die 55 meter hoogte met negen collega’s. Want net als op de zeevaartschool, is Nicolette een van de weinige vrouwelijke verkeersleiders van Rijkswaterstaat. ‘Het is eigenlijk een mannenberoep, maar in dit vak kan je prima vrouw zijn. Je moet alleen op onregelmatige tijden werken. We werken hier in continue dienst, verdeeld over drie verschillende wachten. Dat betekent op onregelmatige tijden werken, zoals ’s nachts. Daar moet je wel tegen kunnen.’

Nicolette van Berkel is een echter eilandse met maritiem bloed in de familie. Achter de beeldschermen op de Brandaris leidt ze het scheepvaartverkeer op de Noord- en Waddenzee in goede banen.
Nicolette van Berkel is een echter eilandse met maritiem bloed in de familie. Achter de beeldschermen op de Brandaris leidt ze het scheepvaartverkeer op de Noord- en Waddenzee in goede banen.

Ogen
Op de verkeerscentrale bevinden zich twee identieke werkplekken. Van daaruit wordt het hele VTS-gebied op de Noordzee in de gaten gehouden en zorgen de verkeersleiders dat het scheepvaartverkeer vlot en veilig verloopt. Verkeersaanwijzingen mogen ze geven, maar geen koers- of roerorders. Ook worden ontheffingen en vergunningen verleend, wordt bepaald of er een loods nodig is en wordt informatie verstrekt. Zo wordt iedere twee uur een scheepvaartbericht uitgegeven met relevante informatie over onder meer wind, golfhoogtes, de weersverwachting en bijzonderheden in het gebied als ankerende schepen. Ook huist in de verkeerscentrale de centrale meldpost Waddenzee, van waaruit de verkeersleiders het scheepvaartverkeer op de Waddenzee begeleiden.

Voor de scheepvaartbegeleiding staat de verkeersleiders moderne apparatuur ter beschikking. Maar ook de ogen van de verkeersleiders zijn, net als in de tijd van de vuurtorenwachters, nog steeds belangrijk. Dit directe zicht op de scheepvaart dreigde in 2005 verloren te gaan toen Rijkswaterstaat besloot de ogen van de verkeersleiders van de Brandaris te vervangen door camera’s. Volgens Rijkswaterstaat zouden de arbeidsomstandigheden op de Brandaris niet langer voldoen aan de wet. De verkeersleiders zouden vervolgens een plek krijgen in de zeevaartschool. Dit zou dan een werkplek worden zonder direct zicht op het water. Uiteindelijk werd toch besloten de Brandaris te renoveren. De verkeersleiders werden ondergebracht in een tijdelijk noodgebouw op het Seinpaalduin. In mei 2014 werd de vuurtoren heropend.
Nicolette weet uit eigen ervaring dat de ogen van de verkeersleiders nog steeds belangrijk kunnen zijn. ‘Als twee schepen in hetzelfde vaarwater zitten kunnen ze op de radar een soort van vlek worden. Het lijkt dan op een aanvaring, maar als je dan je verrekijker pakt, is het soms toch anders. Ook zie je veel beter hoe het weer zich ontwikkelt, als een schip in nood verkeert zie je de vuurpijl en het licht van een jachtje in de branding ziet de radar ook niet. Wij bevinden ons hier in een gebied met een grote diversiteit aan scheepvaart en dan is het fijn dat je ogen en radarbeeld met elkaar kunt afwisselen.’

Diversiteit
De scheepvaart in het gebied bestaat voor een groot deel uit vrachtschepen die onderweg zijn naar Harlingen en de Eems. ‘Maar we hebben ook veel visserij. Deze Urker kotters varen zondagnacht uit voor hun reis naar zee. Ze varen dan ineens met zijn zestigen uit. Als het dan niet helemaal goed gaat, ze zijn dan niet helemaal goed op de hoogte van elkaar of het gaat niet goed met bijvoorbeeld de taal, moeten we af en toe wel eens optreden. Verder hebben we hier nog garnalen- en mosselvissers. De 30 tot 40 mosselvissers die hier nog actief zijn, zijn allemaal Zeeuwen. Ze hebben hun mosselpercelen onder meer op het Oosterom. Daar wordt mosselzaad gestrooid, de mosselen gekweekt en geoogst. Want de Zeeuwse mossel komt van het Wad.’
Omdat het Wad continu in beweging is, is er ook altijd werk aan de winkel. Naast de eerder genoemde beroepsvaart zijn er daarom ook baggerschepen, patrouilleschepen en betonningsschepen te vinden. De binnenvaart is minder vertegenwoordigd. En natuurlijk varen er nog de veerboten, incidenteel een cruiseschip en de chartervaart.

De verkeerscentrale Brandaris huist ongeveer 55 meter boven de grond. Zo kunnen de verkeersleiders het scheepvaartverkeer goed in de gaten houden. Tien jaar gelden wilde Rijkswaterstaat de verkeersleiders nog in de zeevaartschool huisvesten waarin camera’s het directe uitzicht moesten overnemen.
De verkeerscentrale Brandaris huist ongeveer 55 meter boven de grond. Zo kunnen de verkeersleiders het scheepvaartverkeer goed in de gaten houden. Tien jaar gelden wilde Rijkswaterstaat de verkeersleiders nog in de zeevaartschool huisvesten waarin camera’s het directe uitzicht moesten overnemen.

Andere grote doelgroep is de pleziervaart. In het watersportseizoen is Nicolette dan ook acht uur lang aan het communiceren met de scheepvaart via de marifoon. ‘We hebben dan soms te maken met honderden jachten. Sommigen pleziervaarders hebben genoeg kennis, maar sommigen ook niet. Willen ze bijvoorbeeld in één lijn van Harlingen naar Terschelling. En dan lopen ze vast. Sommigen  begrijpen dan niet dat je moet wachten op hoog water. In het seizoen is er elke dag wel een incident met een jacht. Iedere vaarweggebruiker heeft kortom andere informatie nodig. Daarvoor zijn wij de vraagbaak.’

Werelderfgoed
Overigens is de verkeerscentrale er niet alleen voor de begeleiding van de scheepvaart, maar ook voor het afhandelen van calamiteiten en milieumeldingen. ‘De eerste hulpvraag bij calamiteiten zoals brand aan boord, het risico tot omslaan van een schip en medische gevallen komen het eerste bij ons binnen. Wij melden dit dan bij de Kustwacht in Den Helder en samen regelen we dan de aansturing van de hulpdiensten als een reddingsboot, blusboot of berger naar de plek van het incident toe. Dat komt toch regelmatig voor. Ook milieumeldingen komen bij ons binnen. Het gaat dan om het hele gebied van Den Helder tot Delfzijl. Bijvoorbeeld bij verontreinigingen van gasolie. Wij melden dit dan bij een officier van dienst van Rijkswaterstaat. Wij zijn kortom de spil in alle nautische zaken. Het mooie Wad is werelderfgoed van de UNESCO en daarin kan je niet zoiets als een olieramp gebruiken.’

Niet alleen nostalgie
Dat sommigen mensen de nautisch verkeersleiders, zoals de officiële benaming is, nog vuurtorenwachters noemen, vindt Nicolette wel leuk. ‘Het geeft een beetje meer sjeu aan het werk. En de vuurtoren vervult ook nog steeds een functie. Het licht van de Brandaris is voor de scheepvaart nog steeds een referentiepunt. Bijvoorbeeld om de plaatsbepaling via GPS te controleren. Ook de nautofoon bedienen we nog steeds als het mistig is. Ik hoorde laatst nog van iemand dat schepen zich daar nog wel degelijk op oriënteren. En ook de stormseinen op het Seinpaalduin bedienen we vanaf de Brandaris. Het is dus niet alleen maar allemaal nostalgie. En dat niet alleen. Het zou wel heel erg gek zijn als je op Terschelling aan komt varen en er dan geen lichtbundel van de Brandaris zou zijn.’

Bijna dagelijks stuurt Nicolette foto’s de wereld in van het uitzicht vanaf de Brandaris. (Foto Nicolette van Berkel)
Bijna dagelijks stuurt Nicolette foto’s de wereld in van het uitzicht vanaf de Brandaris. (Foto Nicolette van Berkel)

Brandaris op social media

Rijkswaterstaat zichtbaar maken bij de burger en laten zien wat de nautisch verkeersleiders op de Brandaris voor een werk doen. Dat is wat Nicolette van Berkel via de social media wil bereiken. Inmiddels is ze met 5586 volgers de meest gevolgde verkeersleider van Rijkswaterstaat op Twitter. En niet alleen op Twitter is ze actief. Ook stond ze met haar verhaal al in verschillende soorten media, van kranten tot jongeren- en vrouwenbladen. Ook was ze te bewonderen in onder andere het televisieprogramma Willem Wever.

Volg Nicolette via:
Twitter: @BerkelNicolette
Rijkswaterstaat twitter: @VLW_Nicolette
Instagram: Vuurtoren_Brandaris